Home

ข้อเสนอเกี่ยวกับพื้นฐานในการเข้าใจดนตรีสมัยนิยมสำหรับวงวิชาการ

มกราคม 28, 2007

ข้อเสนอเกี่ยวกับพื้นฐานในการเข้าใจดนตรีสมัยนิยมสำหรับวงวิชาการ[1] 

เมื่อไม่นานมานี้ผมได้มีโอกาสนำเสนอประเด็นของงานเขียนและงานวิจัยเกี่ยวกับดนตรีสมัยนิยม (ในแขนงที่ผมถนัดซึ่งก็คือสาย Punk กับสาย Metal)ของผมกับมิตรสหายของผมในวงวิชาการอย่างไม่เป็นทางการ ปัญหาที่ผมพบคือ คำหลายๆ คำที่คนฟังเพลงกระหน่ำระห่ำอย่างผมใช้นั้นไม่ได้มีความหมายอย่างเดียวกับที่พวกเขา (ซึ่งน่าจะอ่านหนังสือมาอย่างระห่ำกระหน่ำไม่น้อยไปกว่าการฟังเพลงของผม) ใช้กันทั่วๆ ไปซึ่งก็น่าจะเป็นความหมายหลวมๆ ที่คนทั่วๆ ไปใช้ 

ด้วยเหตุตรงนี้จึงทำให้ผมจึงต้องลงไปอธิบายในรายละเอียดในประเด็นพวกนี้เพื่อจะสร้างความชัดเจนมากขึ้นอันเป็นเงื่อนไขที่สำคัญในการศึกษาประเด็นเหล่านี้ต่อไป ปัญหาที่ผมพบก็คือ โครงสร้างการรับรู้เกี่ยวกับมโนทัศน์เกี่ยวกับแนวดนตรีต่างๆ ที่คนทั่วๆ ไปนั้นมีนั้นสามารถสร้างความสับสนได้มาก สิ่งที่ผมต้องทำก็คือผมคิดว่าผมต้องแก้ไขตรงนี้ไปพร้อมๆ กับ อธิบายเกี่ยวกับประวัติดนดรีร็อคตั้งแต่ราวๆ ต้น 70 เป็นต้นมาด้วย ซึ่งเป็นงานที่หนักเอาการอยู่ 

ตรงนี้ผมกล้าพูดตรงๆ เลยว่าผมทำไม่ได้อย่างสั้นและกระชับ (แปลว่าทำได้อย่างยืดยาวและรุงรัง อันไม่เหมาะจะเป็นคำตอบในบริบทที่คำตอบควรจะสั้นและกระชับ) ซึ่งมันนำมาสู่คำตอบอันกระอักกระอ่วนสำหรับผมในทุกๆ ครั้ง[2] ที่ผมไม่ค่อยจะพอใจกับมันเท่าไรนัก เมื่อคิดได้ดังนี้ผมจึงกลับมาคิดอย่างจริงจังว่า อะไรคือปัญหาที่ทำให้หลายๆ คนนั้นไม่สามารถเข้าใจในหลายๆ สิ่งที่ผมเสนอได้ (หรือถ้าจะให้ตรงกว่านั้นอะไรคือสิ่งที่ผมอยากเสนอแต่ไม่สามารถเสนอได้ เพราะ ผมคิดว่ามันสร้างความสับสนได้ และ มันต้องอธิบาย ผมไม่สามารถอธิบายได้จึงไม่ได้เสนอ) และพยายามจะกลั่นมันมาเป็นข้อเขียนที่จะนำไปสู่ความเข้าใจโดยทั่วๆ ไปสำหรับดนตรีสมัยนิยมและข้อเขียนของผม 

ผมขอเริ่มข้อเขียนนี้อย่างเป็นทางการด้วยข้อสังเกตที่ผมประสบพบเจอในประเด็นเกี่ยวกับการพูดคุยและสื่อสารเกี่ยวกับดนตรีสมัยนิยม ผมพบว่าโดยทั่วๆ ไปแล้วคนทั่วๆ ไปจะมีข้อตั้งต้น (Presupposition[3]) ดังนี้ 

  1. วงดนตรีหนึ่งๆ หรืองานดนตรีหนึ่งๆ นั้นจะต้องระบุแนวได้ – เห็นได้จากคำถามทั่วๆ ไปที่ว่า วงนี้แนวไหน ในระดับหนึ่งแล้วการถามอย่างนี้ต้องมีข้อตั้งต้นว่ามีคำตอบอยู่
  2. แนวดนตรีหนึ่งๆ นั้นจะต้องมีความหมายเดียวจะต้องบ่งชี้ไปยังสิ่งเดียวเสมอ –  สังเกตุได้จากคำตอบทั่วๆ ไปที่ ผู้รู้ นั้นมักจะบอกเกี่ยวกับดนตรีแนวหนึ่งๆ ว่ามันจะมีลักษณะอย่างนี้ๆ สิ่งที่ขาดหายไปจากคำตอบในแบบนี้คือ ความเป็นไปได้ที่ชื่อแนวดนตรีหนึ่งๆ นั้นจะถูกใช้ในความหมายที่หลากหลาย ซึ่งแทบจะต่างกันโดยสิ้นเชิงในบางครั้ง

ผมเห็นว่าข้อตั้งต้นทั้งสองนั้นเป็นสิ่งที่มีปัญหามากในฐานะที่มันเป็นอุปสรรคที่สำคัญในการทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นในดนตรีสมัยนิยม สิ่งที่ผมต้องการที่จะทำในงานเขียนชิ้นนี้ก็คือ ผมจะเอา ข้อตั้งต้น (Presupposition) ทั้งคู่ออกจากระบบคิดของผู้อ่านซึ่งมันจะทำให้การเข้าใจข้อคิดข้อเขียนเกี่ยวกับดนตรีของผมได้ง่ายขึ้นต่อไป 

อย่างไรก็ดีผมคิดว่าผมได้พูดถึงข้อสังเกตข้อแรกนั้นมาบ่อยมากๆ เป็นเวลานานมากๆ แล้ว[4]ดังนั้นผมจะไม่ทำการแตะตรงนี้ในที่นี้ และ ข้ามไปข้อที่สองเลย 

โดยปกติแล้วทุกวันนี้เวลาผมได้พบเจอชื่อแนวดนตรีต่างๆ สิ่งที่ผมจะตระหนักอยู่ตลอดเวลาก็คือ 

  1. ชื่อแนวนี้มันอาจใช้สื่อถึงดนตรีที่ต่างกันโดยสิ้นเชิงได้
  2. ชื่อแนวต่างๆ นั้นอาจมีความหมายที่ต่างๆ กันไปในพื้นที่ และ เวลาที่ต่างๆ กัน

แน่นอนด้วยพื้นฐานความคิดแบบนี้ตัวชื่อแนวดนตรีแต่ละอย่างนั้นไม่สามารถเข้าใจได้อย่างเที่ยงตรงเมื่อมันปรากฏขึ้นมาลอยๆ บริบทที่มันปรากฏนั้นสำคัญมากๆ ในการทำความเข้าใจมัน ตัวอย่างเช่น ความหมายของคำว่า Heavy Metal ที่ปรากฏในงานเขียนทางดนตรีตอนกลางยุค 70 นั้น เป็นสิ่งที่แตกต่างจากความหมายโดยทั่วไปของคำนี้ที่ปรากฏในนิตยสารดนตรีเกี่ยวกับ Heavy Metal ในปัจจุบันแน่ๆ คำว่า Heavy Metal ในตอนกลางๆ 70 นั้นมีความหมายรวมไปถึงหลายๆ อย่างที่คนฟังเพลงทุกวันนี้จัดไปเป็นหมวดหมู่อื่นๆ (ที่ค่อนข้างจะมีความแตกต่างที่ชัดเจนกับ Heavy Metal ในความหมายปัจจุบัน) เช่น Hard Rock, Progressive เป็นต้น ผมเชื่อว่าทุกวันนี้หลายๆ คนเมื่อพูดถึง Heavy Metal เขาจะไม่นึกถึงวงอย่าง Cream หรือ King Crimson แน่ๆ (ผมก็ไม่นึก) และเหนือไปกว่านั้นผมคิดว่าน้อยคนลงไปอีกที่จะรู้ว่าวงพวกนี้ครั้งหนึ่งเคยถูกเรียกกันทั่วๆ ไปว่า Heavy Metal 

แน่นอนการเปลี่ยนไปของความหมายตามกาลเวลานั้นเป็นเรื่องปกติของคำในภาษาที่ยังไม่ตาย ซึ่งประเด็นตรงนี้อาจเป็นปัญหาของนักประวัติศาสตร์ดนตรีร่วมสมัย ไม่ใช่ปัญหาของคนทั่วๆ ไปในการสื่อสาร อย่างไรก็ดีการปรากฏตัวขึ้นมาของคำๆ เดียวกันที่ความหมายต่างกันโดยสิ้นเชิงในช่วงเวลาที่ร่วมสมัยกันนั้นก็สร้างความสับสน(ไปจนถึงหงุดหงิด) ได้ไม่น้อย 

ตัวอย่างเช่น คำว่า Hardcore นั้นก็เป็นคำที่คนไทยทั่วๆ ไปในปัจจุบันนั้นเข้าใจว่าหมายถึงแนวดนตรีที่ปรากฏขึ้นมาชัดเจนก่อนสิ้นสหัสวรรษไม่นานอันมี ท่อนริฟฟ์กีต้าร์แบบโยกๆ ไลน์กลองที่ได้รับอิทธิพลจากฮิปฮอป และ การร้องกึ่งตะโกนกึ่งสำรอกไปจนถึงการแร็ปเป็นส่วนประกอบที่สำคัญ ซึ่งแนวดนตรีนี้มักจะถูกเรียกกันในหมู่คนที่ฟังเพลงร็อคอย่างจริงจังว่า Nu-Metal วงดนตรีดังๆ ในกระแสดนตรีนี้ ก็ได้แก่ Korn, Limp Bizkit, Linkin Park เป็นต้น ในขณะที่คำว่า Hardcore สำหรับผู้ที่ฟังเพลงอย่างจริงจังนั้นจะหมายถึงกลุ่มดนตรีที่ปรากฏขึ้นทั่วอเมริกาตอนต้นทศวรรษที่ 80 ซึ่งได้รับอิทธิพลของคลาสสิคพังค์มาอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะ เรื่องวิถีแบบ DIY และ การต่อต้านค่ายเพลงใหญ่ ซึ่งมีวงดังๆ ในกระแสดนตรีอย่าง Black Flag, Dead Kennedys, Minor Threat, Bad Brains เป็นต้น  หรือสิ่งที่เป็นกระแสที่ต่อเนื่องมาอย่าง Metalcore ก็เช่นเดียวกันที่สร้างความสับสนเพราะ คำนี้ก่อนหน้านี้ก็หมายถึงดนตรีในอีกรูปแบบเช่นเดียวกัน จริงๆ ประเด็นเหล่านี้ก็มักจะเป็นที่พบในอาณาบริเวณอื่นๆ ของดนตรีเช่นกันอย่างเช่น เรื่องเพลงอินดี้ ที่คนมักจะชอบเถียงกับว่ามันเป็น วิถีการทำเพลงแบบอิสระจากค่ายใหญ่ (ที่ไม่เกี่ยวอะไรกับตัวรูปแบบดนตรีเลย) หรือ ว่ามันเป็นรูปแบบดนตรีที่ชัดเจนกันแน่ (ดังนั้นค่ายใหญ่ก็สามารถมีศิลปินที่ทำเพลง อินดี้ อยู่ในสังกัดได้) ถ้าภายใต้กรอบคิดของผู้เขียนแล้ว ผู้เขียนจะบอกว่ามันเป็นทั้งคู่ ผู้เขียนคิดว่าปัญหาที่ว่ามันต้องเป็นอย่างใดอย่างหนึ่งนั้นเป็นปัญหาจอมปลอม (Pseudo-Problem) ที่ผู้ศึกษาสิ่งเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องลงไปแตะในฐานะผู้ศึกษา  ถ้าจะว่ากันไปจริงๆ แล้วในอาณาบริเวณของภาพยนตร์เองก็มีประเด็นทำนองนี้เช่นกัน เช่น หนังคัลท์ ที่จะมีคนกลุ่มหนึ่งบอกว่า มันเป็นหนังที่มีแฟนๆ ชื่นชมและติดตามเยี่ยงลัทธิ (ซึ่งเป็นความหมายไม่ได้บอกอะไรกับตัวหนังเช่นกัน) ส่วนมีคนอีกกลุ่มหนึ่งจะเข้าใจว่ามันเป็นหนังซอมบี้เกรดบีที่เต็มไปด้วยฉากแหยะๆ จนน่าขันของญี่ปุ่น 

อย่างไรก็ดีในกรณีของหนังนั้นผู้เขียนเห็นว่า กลุ่มแรกนั้นจะมี  อำนาจ (Authority) ในการกำหนดความหมายมากกว่า กล่าวคือ เป็นความเห็นที่มีน้ำหนักมากกว่ามากๆ ซึ่งผู้เขียนคิดว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะ บรรดานักวิจารณ์, ผู้เชี่ยวชาญ และ คนดูหนังพวกนี้ มักจะมีความเห็นไปทางเดียวกัน เมื่อผู้รู้รวมตัวกันเพื่อตรึง (ผมนึกถึงคำว่า ขึงพืด แฮะ) ความหมายแล้ว ความหมายมันก็จะค่อนข้างชัดเจนขึ้นในระดับกว้าง ซึ่งก็จะส่งผลให้เวลาเขียนงานวิชาการนั้นไม่มีปัญหาพวกนี้เท่าไรนัก 

แต่ในกรณีของดนตรีนั้นไม่เป็นอย่างนั้นอย่างน้อยๆ ก็ในสายร็อค  บรรดานักวิจารณ์นั้นแทบจะไม่เคยเห็นตรงกันเลยในรายละเอียด ความเห็นของผู้เชี่ยวชาญทางดนตรีนั้นก็แทบจะลืมไปได้เลย เพราะ คนที่เรียนดนตรีมาสูงๆ นั้นก็ไม่ค่อยจะมีแนวโน้มลงมาเผชิญหน้ากับสภาวะอนาธิปไตยของความหมายของชื่อแนวเพลงเท่าใดนัก และ ถึงคนพวกนี้จะลงมาพูดประเด็นพวกนี้จริงๆ มันก็เป็นเรื่องที่ยากอีกที่คนที่ฟังเพลงพวกนี้อยู่แล้วจะรับฟัง (ยังไม่ต้องไปถึงประเด็นที่ว่าจะฟังรู้เรื่องหรือเปล่า) ในระดับถึงที่สุดแล้วผู้เขียนนั้นเชื่อว่า แทบจะไม่มีใครนั้นมีหมวดหมู่ในการจัดประเภทเหมือนกันเป๊ะด้วยซ้ำ แต่ละคนสร้างระเบียบในการจัดประเภทเหล่านี้จากประสบการณ์ในการฟังเพลงของตัวเอง (ซึ่งก็ยากจะเหมือนกันอยู่แล้วในแต่ละคน) และ ชื่อแนวดนตรีต่างๆ ที่ตนรับรู้มา 

อย่างไรก็ดีในภาพกว้างๆ นั้น ก็มีความหมายในทางดนตรีหลายๆ ชุดนั้นร่วมกันอยู่ในแต่ละคน มิเช่นนั้นก็คงจะคุยกันไม่รู้เรื่องเลยเหมือนกัน นี่คือกรณีของคนที่ฟังเพลงมากๆ สำหรับคนที่ฟังเพลงมาไม่สู้มากนักและได้ยินศัพท์แสงแปลกๆ จากสื่อ และนำไปจัดประเภทดนตรีในแบบที่หลวมๆ มากๆ (ที่คนฟังเพลงมากๆ มักจะเรียกว่า มั่ว) นั้นเป็นสิ่งที่สร้างความสับสนได้อย่างมหาศาลแน่นอนโดยเฉพาะ คนที่พูดแล้วคนอื่นๆ มักจะเชื่อ เช่น คนที่เล่นดนตรี (ผู้เขียนคิดว่ามันเป็นมายาคติที่สำคัญมากๆ อย่างหนึ่งที่คนทั่วๆ ไปมักจะให้อำนาจในการนิยามความหมายกับพวกนักดนตรี ด้วยความเชื่ออย่างหลวมๆ ว่าคนพวกนี้รู้เรื่องดนตรีเยอะ ฟังเพลงมามาก ซึ่งจริงๆ แล้วสิ่งที่ผู้เขียนพบคือว่า นักดนตรีจำนวนมากๆ ที่ผู้เขียนพบนั้นฟังเพลงน้อยและแคบมาก เมื่อเทียบกับนักฟังเพลงจริงๆ หรือพวกนักวิจารณ์- แถมการจัดหมวดหมู่ดนตรีในหลายๆ ครั้งยังดูพิลึกพิลั่นและน่าขันในสายตาคนฟังเพลงมากๆ ด้วย) 

เมื่อเป็นดังนี้แล้วการตระหนักถึงระนาบความหมายที่ซ้อนทับกันในการใช้หมวดหมู่ในทางดนตรีในสังคมปัจจุบันไปนั้นจึงเป็นเรื่องที่จำเป็นอย่างยิ่งถ้าเราต้องการจะเข้าใจมัน 

ในแง่นี้แล้วคำถามว่า แนวดนตรีนี้คืออะไร? นั้นจึงเป็นคำถามที่มีปัญหาในตัวมันเองอยู่แล้ว เพราะมัน มีข้อตั้งต้นโดยนัยว่ามันมีขอบเขตของความหมายที่ชัดเจนและตายตัวอันเดียวสำหรับแนวดนตรีหนึ่งๆ (ซึ่งอย่างที่ผู้เขียนชี้ให้เห็นด้านบนแล้วว่าในกรณีจำนวนมากนั้นมันไม่ใช่) ในหลายๆ ครั้งคำถามนี้ก็สร้างความลำบากใจให้กับผู้ตอบเช่นกัน อย่างไรก็ดีผู้ตอบทั่วๆ ไปก็มักตอบไปอย่างสอดคล้องกับ ข้อตั้งต้นของผู้ถามคำถาม (ทั้งๆ ที่หลายคนน่าจะรู้ ถึงความหมายที่ลื่นไหลไปเรื่อยๆ แน่ๆ … หรือว่าเขาขี้เกียจอธิบาย?) ซึ่งจะเป็นเพียงความหมายชุดหนึ่ง ที่ถูกยึดโยงกับแนวดนตรีเหล่านั้นเท่านั้น ทว่าสิ่งที่เกิดขึ้นก็คือ ชื่อแนวดนตรีหนึ่งๆ นั้นถูกยึดโยงกับความหมายมากกว่า 1 ชุด มันจึงทำให้คำตอบดังกล่าวนั้นไม่สมบูรณ์ หรือ ถ้าจะให้ตรงกว่านั้นก็คือ คำตอบในทำนองดังกล่าวนั้นไม่มีทางสมบูรณ์ได้เลย 

เนื่องจากคำถามดังกล่าวนั้นมีปัญหาดังนั้นผู้เขียนจึงขอเสนอให้ถามใหม่ว่า ชื่อแนวดนตรีนี้ถูกใช้ในกี่ความหมาย? นี่เป็นการเปลี่ยนข้อตั้งต้นใหม่และให้มันฝังตัวลงไปในคำถามเลย 

อันที่จริงแล้วความเข้าใจเรื่อง 1 คำหลายความหมายนั้นถ้าจะลงไปให้ลึกกว่านั้นอีกมันก็เป็นความเข้าใจที่สำคัญในการเข้าใจทฤษฎีความคิดเหมือนกัน คำหลายๆ คำเช่น Subject, Discourse, Postmodernity ฯลฯ นั้นล้วนแต่มีความหมายที่หลากหลายในรายละเอียดในต่างๆ นักคิดเช่นกัน ดังนั้นสำหรับผู้เขียนแล้วคำถามที่ว่า “Subject คืออะไร? นั้นก็ไม่ได้สร้างความปวดกบาลในการอธิบายไปน้อยกว่า “Punk คืออะไร? สักเท่าไรในระดับการผิดจุด (Miss the Point) ของคำถาม ดังนั้นผู้เขียนจึงมักจะถามกลับบ่อยๆ ว่า คุณจะเอา Subject ของใครล่ะ? Descartes, Foucoult, Althusser, Lacan, etc.” เช่นเดียวกันเมื่อเจอคำถามว่า “Punk คืออะไร? ผู้เขียนก็จะต้องร่ายยาวถึงไลน์การพัฒนาของมันเพื่อจะตอบคำถามให้ได้อย่างเฉพาะเจาะจงขึ้นเช่นกัน (เพราะ ไม่สามารถถามกลับได้เพราะ โดยทั่วไปคนที่ถามอย่างนั้นจะไม่มีพื้นฐานของพัฒนาการของ Punk อยู่แล้ว ดังนั้นถ้าถามกลับให้วางกรอบคำถามให้แคบกว่านี้ ผู้เขียนก็ยังต้องอธิบายเพิ่มอยู่ดี) 

หลายๆ คนนั้นอาจมีความเห็นว่าในบางระดับแล้วคำถามง่ายๆ ทำนองนี้อาจจะตอบไปในทำนองลักษณะทั่วๆ ไปของมโนทัศน์นั้นๆ ก็ได้ แต่ผู้เขียนคิดว่าการตอบแบบนั้นยิ่งสร้างความคลุมเครือขึ้นไปอีกและอาจทำให้เข้าใจผิดด้วยซ้ำ อาทิเช่น มันก็เป็นเรื่องพื้นฐานทั่วๆ ไปที่จะเข้าใจว่า Subject นั้นโดยหลวมๆแล้วหมายถึง Self แต่นั่นก็ทำให้เข้าใจผิดไปได้อีกว่า Self ในความหมายของนักคิดแต่ละคนนั้นมีความคล้ายคลึงจนกระทั่งเหมือนกัน ซึ่งเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนแน่ๆ เพราะ Subject ของ Foucoult กับ Lacan[5] นั้นเรียกได้ว่าเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกันเลยทีเดียว คนอย่าง Althusser นั้นมีการแยก Subject กับ subject ในฐานะที่เป็นสิ่งที่แตกต่างกันโดยชัดเจน และนี่ก็ยังไม่ได้รวมความหมายของ Subject ในระนาบอื่นๆ ของนักคิดคนอื่นๆ อีก (ยังไม่ต้องไปพูดถึง Subject ใน Field อื่นๆ) 

Punk ก็เช่นกันที่มีความหมายที่ซับซ้อนสุดๆ จนแทบจะไม่สามารถระบุความทั่วๆ ไปของมันได้ แก่นสารที่สำคัญมากๆ ของมันอย่าง DIY (Do-It-Yourself) และ การต่อต้านบรรษัทใหญ่ (หรือค่ายเพลงใหญ่) นั้นถูกทำลายไปอย่างชัดเจนที่สุดเมื่อมีพวก Pop Punk โผล่มาและโด่งดังในช่วงต้น 90 (ดังนั้นเราไม่สามารถบอกได้เฉยๆ แล้วว่า พังค์ นั้นมีลักษณะ DIY และ การต่อต้านบรรษัทใหญ่ อย่างน้อยๆ ก็กับคนทั่วๆ ไปที่เข้าใจว่า Punk คือ Greenday) นอกจากนั้นแล้วลักษณะย่อยๆ อื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นรายละเอียดของตัวดนตรีพังค์ (ซึ่งเราก็มักจะ Presuppose เช่นกันว่าคนเล่นก็ต้องเป็น Punk) รวมไปจนถึงการแต่งกายของพวกทั้งหมดที่ถูกเรียกว่าพังค์ในประวัติศาสตร์ราว 30 ปีของมันในสื่อกระแสหลักต่างๆ (สื่อกระแสหลักสนใจ Punk ตั้งแต่ราวๆ ปี 1976 เมื่อ Sex Pistols เริ่มก่อเรื่องวุ่นวายต่างๆ) นั้นยังแทบจะว่าจุดร่วมกันไม่ได้ ตั้งแต่หัวโมฮอว์คเสื้อหนัง ไปจนถึง หัวเกรียนเสื้อยืด (ซึ่งไม่ได้ต่างจากคนทั่วไป) นั้นล้วนถูกเรียกว่า Punk มาแล้วทั้งสิ้นในสื่อต่างๆ (และเป็นความหมายที่ใช้กันทั่วๆไปด้วย) ดนตรีที่ถูกเรียกรวมๆ ว่า Punk จำนวนมากก็มีรายละเอียดเกินกว่าที่จะบอกว่ามันเป็นความเรียบง่าย ของการย้อนกลับไปสู่รากฐานของ Rock N’ Roll ด้วยเหตุดังนี้เองคำถามง่ายๆ อย่าง “Punk คืออะไร? นั้นจึงสร้างความกระอักกระอ่วนในการตอบสำหรับคนอย่างผู้เขียนที่ค่อนข้างซีเรียสกับคำตอบของตนยิ่งนัก 

ด้วยเหตุในทำนองนี้เองผู้เขียนจึงเห็นว่าการแยกเข้าใจความหมายสิ่งเหล่านี้ในแต่ละอาณาบริเวณที่แยกกันค่อนข้างชัดเจนจึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญต่อการเข้าใจสิ่งเหล่านี้ ซึ่งเมื่อเราไปตรงนั้นได้แล้วการจะเข้าใจความเหมือนกันของแต่ละระนาบของความหมายนั้นก็จะทำได้อย่างเหมาะสมขึ้น 

เมื่อมาถึงตรงนี้แล้วเราน่าจะไปให้มันลึกและปวดกบาลกว่านี้อีกนิด และ ตระหนักถึงความแตกต่างของคำเดียวกันในตัวข้อเขียนหนึ่งๆ เอง (หรือ คำพูด ฯลฯ ที่อยู่ในระนาบของภาษา) จริงๆ ถ้าจะเข้าใจในบริบทของภาษาไทยแล้วเราอาจจะเข้าใจว่ามันเป็นคำสองคำที่ทั้ง พ้องรูป และ พ้องเสียง ก็ได้ ผู้เขียนเห็นว่าการมีข้อตั้งต้นของการดำรงอยู่ของสิ่งเหล่านี้นั้นไม่เพียงแต่จะทำให้เรานั้นอ่านงานปรัชญาอันน่าปวดกบาลหลายๆ ชิ้นรู้เรื่องแล้ว มันยังทำให้ความเข้าใจในงานเขียนดนตรีหลายๆ ชิ้นนั้นเป็นระบบมากขึ้นได้อีกด้วย การมีข้อตั้งต้นตรงนี้นั้นทำให้เรามี ช่องว่าง (Gap) ในการเข้าใจหลายๆ อย่างที่ดูจะเหมือนๆ กันในงานเขียนชิ้นเดียวกัน (และต่างชิ้นกันด้วย) และมันจะทำให้เรามีสำนึกในการจัดหมวดหมู่ของความหมายของคำเหล่านี้ และไม่อ่านมันไปผ่านๆ เฉยๆ และเข้าใจว่ามันเหมือนๆ กัน 

ผู้เขียนได้ประเด็นนี้มาจากวรรคหนึ่งในงานของ Lacan ที่เขาพยายามจะพูดถึงความแตกต่างของ ตัวหมาย (signifier) ตัวเดียวกัน หรือ ถ้าจะให้ตรงกว่านั้นก็คือ ความแตกต่างกันของตัวหมายสองตัวที่ดูเหมือนกันทุกอย่าง แนวคิดโดยรวมในย่อหน้านั้นค่อนข้างจะชัดเจน แต่เมื่ออ่านแล้วจะพบว่ามีประโยคที่ยอกย้อนสุดๆ อยู่ประโยคหนึ่งได้แก่ 

“It is that the signifier with which one designates the same signifier is evidently not the same signifier as the one with which one designates the other” 

ผู้เขียนใช้เวลาเข้าใจมันเป็นเวลาราวๆ 2-3 ชั่วโมง จึงคัดมาให้ดูเล่นๆ ซึ่งตรงนี้ Lacan นั้นบอกว่า ปัญหาในประโยคที่ดูขัดแย้งในตัวเองหลายๆ อย่างนั้นแก้ง่ายนิดเดียวคือการ เปลี่ยนความเข้าใจเสียใหม่ว่าคำเดียวกันที่ปรากฏขึ้นสองครั้งในประโยคนั้นเป็นคนละตัวกัน 

ไม่ว่านี่จะเป็นการทำให้ความซับซ้อนของสิ่งที่ Lacan เสนอนั้นสามานย์ขึ้นแต่เพียงใดก็ตามแต่มันก็มีประโยชน์ไม่น้อยเลยกับการเปลี่ยนแปลงในระดับข้อตั้งต้นของผู้ที่พยายามทำความเข้าใจความหมายต่างๆ อันยุ่งเหยิงในหมวดหมู่ต่างๆ ของดนตรีสมัยนิยม 

เมื่อมาถึงตรงนี้แล้วผู้เขียนก็พบว่ามีประเด็นในทางทฤษฎีอีกประเด็นที่มีความน่าสนใจอย่างมากซึ่งมันก็สอดรับพอดีกับความเข้าใจในเรื่องหมวดหมู่ดนตรีต่างๆ ประเด็นดังกล่าวก็คือ ความเป็นไปได้ที่ Genus นั้นจะเป็น Species ของมันด้วย  

Genus และ Species ในที่นี้แล้วไม่ใช่ศัพท์ในทางชีววิทยาแต่เป็นศัพท์ในทางปรัชญา ถ้าจะกล่าวให้สั้นแล้ว Genus นั้นคือหมวดหมู่ใหญ่ ส่วน Species นั้นคือหมวดหมู่ย่อยๆ ของ Genus เป็นต้น เช่นถ้า Genus คือสัตว์ แล้ว Species ต่างๆ ก็ คือ หมู, หมา, กา, ไก่, ช้าง, ม้า, วัว, ควาย เป็นต้น เราสามารถพูดถึง Genus และ Species ได้ในหลายระดับ Species นั้นก็จะกลายเป็น Genus ถ้าเราพูดถึงหมวดหมู่ย่อยๆ ของมัน (ซึ่งก็จะเป็น Species ในอีกระดับ) เช่นเมื่อครู่นั้น หมูเป็น Species ของ สัตว์ แต่เมื่อเราพูดถึงหมวดหมู่ย่อยๆ  ของหมู เช่น หมูป่า หมูบ้าน หมูก็จะกลายเป็น Genus ที่มี หมูป่า และ หมูบ้าน เป็น Species ของมัน 

ประเด็นที่ว่า Genus นั้นจะลงไปพบตัวมันเองใน Species นั้นเป็นปรากฏการณ์ที่อาจฟังดูแปลกๆ (แต่ประเด็นในทางปรัชญาส่วนใหญ่ก็ไม่ได้มีความประหลาดน้อยไปกว่ากันสักเท่าไร) เป็นประเด็นทางปรัชญาที่ดูจะปวดกบาล (มันก็ดูจะปวดกบาลเกือบหมดแหละ) แต่สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่คนฟังเพลงสายร็อคนั้นลองคิดดีๆ แล้ว จะพบว่าเราพบกับมันบ่อยๆ จนแทบจะไม่เห็นว่ามันเป็นเรื่องแปลก สิ่งดังกล่าวนั้นก็คือ Punk และ Heavy Metal นั่นเอง  

เมื่อเราพูดถึงหมวดหมู่ใหญ่ๆ  (Genus) อย่างดนตรีร็อคแล้วหมวดหมู่ย่อยๆ (Species) ที่เราจะพบภายในนั้น ก็จะมีหลากหลาย อาทิเช่น Rock N’ Roll, Folk Rock, Blues Rock, Space Rock, Psychedelic Rock, Stoner Rock Progressive Rock, Electronic Rock และอื่นๆ อีกมากมาย แต่ที่ขาดไปไม่ได้ในที่นี้ก็คือ Punk Rock และ Heavy Metal 

ตรงนี้ถ้าจะพูดง่ายๆ แล้วก็คือ Punk Rock และ Heavy Metal นั้นเป็นดนตรีร็อคประเภทหนึ่ง (นี่คือการแบ่งหมวดหมู่กว้างๆ โดยไม่สนใจการจัดประเภทตัวเองของดนตรีเหล่านั้น เพราะคนที่ข้อแวะกับ Heavy Metal จำนวนมากนั้นก็ไม่ได้เห็นว่า Heavy Metal นั้นเป็นส่วนหนึ่งของ ร็อค แต่อย่างใด) นี่คือในระดับแรกที่ Punk Rock กับ Heavy Metal เป็น Species ของ Genus Heavy Metal 

ต่อมาในอีกระดับหนึ่งแล้วทั้ง Punk Rock และ Heavy Metal นั้นก็มีสถานะเป็น Genus เช่นกัน กล่าวคือ ทั้งคู่เป็นหมวดหมู่ดนตรีใหญ่ที่มีประเภทดนตรีย่อยๆ ในสาย Heavy Metal (ที่คนฟังมักจะเรียกว่า Metal เฉยๆ) นั้นมี Heavy Metal, NWOBHM (New Wave Of British Heavy Metal), Speed/Thrash Metal, Melodic/Power Metal, Death Metal, Black Metal, Stoner/ Doom Metal, Gothic Metal ฯลฯ ส่วนในสาย Punk Rock (ที่คนฟังเพลงมักจะเรียกว่า Punk เฉยๆ) นั้นเป็นสิ่งที่บอกค่อนข้างยากกว่า เพราะมันไม่มีความชัดเจนแบบพวก Metal (ที่ดูนามสกุลปุ๊บรู้เลย) อย่างไรก็ดีสิ่งที่ชัดเจนก็คือ สิ่งเหล่านี้ถูกจัดอยู่ในกระแสที่ถูกเรียกรวมๆ ว่า Post-Punk ซึ่งรวมดนตรีไว้สารพัดรูปแบบที่กำเนิดขึ้นมาตอนปลาย 70 ต้น 80 ไม่ว่าจะเป็น Hardcore (ดูด้านบนประกอบ ผมใช้ในความหมายของคนที่ฟังเพลงค่อนข้างจริงจัง), New Wave, No Wave, Gothic, Indie Rock ฯลฯ ซึ่งหลายๆ คนก็จะรวมเอา Grunge และ Pop-Punk ในยุค 90 รวมไปด้วย แต่ที่น่าสนใจที่สุดคือ เวลาพูดถึงดนตรีในสาย Punk แล้วสิ่งที่จะต้องถูกรวมเข้าไปด้วยอย่างแน่นอนก็คือ Punk นั่นเอง  

คำถามคือ นี่คืออะไร? อะไรคือปรากฏการที่เกิดขึ้นที่ Heavy Metal นั้นเป็นหมวดหมู่ย่อยของดนตรีสาย (Heavy) Metal และ Punk (Rock) นั้นเป็นหมวดหมู่ย่อยของดนตรีในสาย Punk (Rock) ด้วย นี่คือปรากฏการที่น่าจะพอเรียกว่า Species นั้นเป็น Genus ของมันด้วย ทั้ง Punk และ Metal นั้นได้สร้างความหมายในความแตกต่างในสองระนาบในระนาบแรกมัน เป็นดนตรีร็อคชนิดหนึ่ง และ ระนาบที่สองมันเป็นดนตรี Punk และ Metal ชนิดหนึ่ง 

ความหมายที่ทับกันอยู่ในสองระนาบนี่สร้างความสับสนได้อย่างมหาศาลกับผู้ที่ไม่ได้มีความเข้าใจตรงนี้ ซึ่งเมื่อเข้าใจตรงนี้แล้วเมื่อเราเจอมโนทัศน์พวกนี้แล้วเราก็ต้องมองมันโยงกับบริบทเพื่อจะเข้าใจว่ามันกำลังมีความหมายในระนาบไหน 


[1] โดยทั่วไปแล้วผมมักจะไม่เขียนงานไปในทำนองที่จะเป็นการปูพื้นฐานให้กับผู้อ่านในประเด็นอื่นๆ ต่อไปในอาณาบริเวณที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ดีด้วยเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับผมในช่วงเวลาที่ผ่านมาไม่นานนี้มันก็ทำให้ผมนั้นจำเป็นต้องกลับมาคิดใหม่อย่างจริงจังในประเด็นนี้ มิเช่นนั้นความคิดหรือข้อเขียนหลายๆ อย่างของผมนั้นก็อาจไม่สามารถสื่อความกับหลายๆ ท่านได้ นอกเหนือจากนี้แล้วในทางกลับกันผมคิดว่าเมื่อทำการเคลียร์พื้นฐานตรงนี้แล้วข้อเขียนหลายๆ อย่างของผมนั้นจะเป็นที่เจ้าใจได้ง่ายขึ้นอีกมากๆ เลยสำหรับหลายๆ ท่าน[2] โดยส่วนตัวแล้วผมคิดว่าตัวคำถามนั้นสามารถสร้างความประหม่าและละอายให้กับผมได้เสมอโดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้ามันเป็นเรื่องที่ผมรู้ดีแต่ไม่รู้จะตอบให้ผู้ฟังรู้เรื่องได้อย่างไร ดูประเด็นเรื่องความสัมพันธ์ระความคำถาม (Question) กับความละอาย (Shame) ได้เพิ่มเติมที่ Slavoj Zizek, The Sublime Object of Ideology, (Verso, 1989)

[3] ซึ่งก็คือ วิธีคิดตั้งต้นพื้นฐานที่ไม่ถูกตั้งคำถาม หรือ สิ่งที่คนจะคิดว่ามันจะเป็นไปในทางนั้นถ้าไม่มีคำอธิบายเพิ่มเติม (ตรงนี้คล้ายกับมโนทัศน์ Default มากๆ) ผมว่าน่าสนใจเหมือนกันที่ภาษาไทยนั้นไม่มีคำนี้ปรากฏอยู่  มีแต่คำใกล้เคียงอย่าง ข้อสันนิษฐาน ซึ่งผมว่า Sense ต่างกันมาก ผมจึงขอแปลคำนี้อย่างประหลาดๆ ว่า ข้อตั้งต้น เพื่อสื่อความกับผู้อ่านในสองระดับ ระดับแรกคือ สื่อความในแบบตรงตัว ผมคิดว่าคำว่าข้อตั้งต้นนั้นมีความหมายใกล้เคียงกับ Presupposition มากๆ ในระดับตรงตัวและมันก็มีความหมายใกล้เคียงกับคำว่า Premise อีกด้วย ซึ่งในตรงนี้ผมไม่ได้คิดว่าสองคำนี้เหมือนกันมากๆ ในประเด็นที่ผมต้องการจะสื่อ ส่วนการสื่อความในระดับที่สอง คือการที่คำว่า ข้อตั้งต้น นั้นไม่ใช่คำปกติในภาษาไทย ดังนั้นมันจะทำให้ผู้อ่านทั่วๆไปเผชิญหน้าคำนี้ด้วยความเคยชินหรือ ข้อตั้งต้น อื่นๆไม่ได้ ผู้อ่านต้องทำความรู้จักมันใหม่ ซึ่งก็เป็นจุดประสงค์ของผมเช่นกัน

[4] โดยสั้นๆแล้วผมเคยเสนอว่าสิ่งที่ทำให้ดนตรีแนวหนึ่งๆ เป็นดนตรีแนวนั้นๆ ก็คือวงเกรดบีในแนวนั้นๆ เพราะ ลักษณะร่วมของวงจำนวนมากนั้นเป็นคุณลักษณะสำคัญที่จะทำให้คำๆ หนึ่งนั้นถูกใช้เรียกแนวโน้มทั่วๆ ไปของกลุ่มดนตรีหนึ่งๆ ในยุคสมัยหนึ่งๆ พวกวงดังๆ หรือวงเกรดเอนั้นร้อยทั้งร้อยแทบจะมีลักษณะพิเศษว่าวงเกรดบีในแนวดนตรีที่มันถูกจัดไปรวมด้วย กล่าวคือส่วนประกอบดนตรีของวงดนตรีพวกนั้นคือ แนวดนตรีนั้นๆ + เอกลักษณ์ ในขณะที่วงเกรดบีนั้นก็แทบจะร้อยทั้งร้อยจะไม่มีส่วนประกอบที่เกินไปกว่าแนวดนตรีนั้นๆ เลย โดยทั่วไปแล้วคนส่วนใหญ่รู้จักแต่วงดังๆ และเห็นวงเหล่านั้นเป็นตัวแทนของแนวดนตรีหนึ่งๆ แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นก็คือ คนเข้าใจว่าทุกๆ ส่วนของงานของวงดังๆ นั้นเป็นส่วนประกอบของแนวดนตรีนั้นๆ แน่นอนว่า ทุกๆ ส่วน นั้นหมายถึงเอกลักษณ์ที่ผมได้กล่าวถึงด้วย กระบวนการในการเข้าใจ ข้อยกเว้น ว่าเป็น สิ่งปกติ ดังนี้ทำให้ชื่อเรียกแนวดนตรีหนึ่งๆ นั้นขยายคุณสมบัติไปเรื่อยๆ และสร้างความสับสนได้มาก                โดยสั้นแล้วงานของวงดังๆ นั้นอาจจัดเข้าไปอยู่ในแนวดนตรีหนึ่งๆ ได้จริง แต่ที่ต้องไม่ลืมก็คือ งานของวงพวกนี้มักจะเป็นอะไรที่มากกว่านั้นเสมอ

[5] Slavoj Zizek, The Sublime Object of Ideology, (Verso, 1989)

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: